Oprocentowanie kredytów hipotecznych mogłoby być ustalane nie tylko na podstawie wskaźnika referencyjnego, jak WIBOR czy POLSTR, ale też wprost według stopy referencyjnej NBP — czyli głównej stopy procentowej ustalanej przez Radę Polityki Pieniężnej. Taki postulat zgłosiły w konsultacjach projektu UC132 Komisja Nadzoru Finansowego i Związek Banków Polskich, a Ministerstwo Finansów pismem z 17 sierpnia 2026 r., opublikowanym 24 sierpnia na stronie rządowego procesu legislacyjnego, poprosiło o opinię Narodowy Bank Polski. Wcześniej, na początku sierpnia, resort zapytał o to samo Europejski Bank Centralny.
W dokumentach widać spór o wagę pomysłu: MF nazywa zmianę systemową i pisze wprost, że ograniczyłaby ryzyko prawne banków, podczas gdy UKNF przekonuje, że to rozwiązanie jedynie uzupełniające i systemowe nie jest. Jedno trzeba powiedzieć od razu — pismo niczego nie zmienia w obowiązujących umowach. Nie obniża WIBOR-u, nie przelicza harmonogramów i nie obiecuje tańszej raty. Pyta o to, czy trzecia metoda ustalania odsetek w ogóle powinna trafić do ustawy.
Motyw zapisany wprost: ryzyko prawne banków
Resort nie ukrywa, skąd wziął się pomysł i czemu miałby służyć. Pismo zaczyna się od postulatu sektora i nadzoru:
Mając na uwadze trwającą obecnie w Polsce reformę wskaźników referencyjnych, otrzymaliśmy od krajowego sektora bankowego postulat pilnego wprowadzenia zmian w ustawie o kredycie hipotecznym poprzez uwzględnienie stopy referencyjnej banku centralnego jako jednego ze sposobów ustalania oprocentowania kredytu hipotecznego. Postulat ten został również zgłoszony przez krajowy organ nadzoru nad rynkiem finansowym (Komisję Nadzoru Finansowego) w ramach procesu konsultacji publicznych.
Dlaczego w tej sprawie pytany jest bank centralny, a nie po prostu dopisuje się przepis? Ministerstwo tłumaczy to rangą zmiany:
Zwracam się z uprzejmą prośbą o przedstawienie opinii Narodowego Banku Polskiego (NBP) w niniejszej sprawie, gdyż postulowane zmiany mają charakter systemowy i mogą mieć potencjalny wpływ na politykę pieniężną banku centralnego.
Najważniejsze zdanie dokumentu dotyczy jednak motywu — i powinno towarzyszyć każdemu nagłówkowi o „tańszej hipotece na stopie NBP”:
W ocenie MF odejście od używania w umowach o kredyt hipoteczny wskaźników referencyjnych na rzecz stosowania w nich stopy referencyjnej NBP potencjalnie ograniczyłoby ryzyko prawne po stronie banków komercyjnych.
Ryzyko prawne po stronie banków — nie niższa rata po stronie klientów. Logika jest czytelna na tle sporów sądowych ostatnich lat. WIBOR trafił na wokandy jako element umowy, którego konstrukcję kredytobiorcy zaczęli kwestionować, a POLSTR, choć nowy i transakcyjny, pozostaje rynkowym benchmarkiem opracowywanym przez prywatnego administratora — teoretycznie też można kiedyś spierać się o jego metodę. Stopa referencyjna NBP leży poza tym wzorcem: ustala ją organ konstytucyjny w ramach polityki pieniężnej. Dla banku to zupełnie inna, znacznie mniejsza powierzchnia sporu. Dla kredytobiorcy to wciąż zmienne oprocentowanie: stopa plus marża.
Jak miałaby działać trzecia metoda z art. 29 ust. 2
Dziś ustawa o kredycie hipotecznym przewiduje przy oprocentowaniu zmiennym jedną konstrukcję: wskaźnik referencyjny plus marża ustalona w umowie (alternatywą jest stopa stała). Postulat KNF i sektora niczego z tego katalogu nie usuwa — dokłada trzecią możliwość: stopę referencyjną banku centralnego właściwego dla waluty kredytu plus marżę. Przy kredycie w złotych byłaby to stopa NBP, przy kredycie w walucie innego państwa członkowskiego lub państwa EOG — stopa tamtejszego banku centralnego.
I tu tkwi haczyk, którego nie udźwignie żaden slajd w rodzaju „stopa NBP jest niższa od WIBOR-u, więc będzie taniej”. Marża nie znika — UKNF pisze wprost, że niezależnie od wyboru metody w umowie pozostaje jej wysokość, a konkurencja banków ma się przenieść właśnie na poziom marż. Różnicę między odczytem stopy NBP a odczytem wskaźnika bank może więc w całości wkomponować w marżę. Niższa podstawa plus wyższa marża to przesunięcie składników, nie prezent. Przepis, gdyby powstał, dawałby bankom legalną podstawę do stosowania nowej konstrukcji — o cenie konkretnej oferty nie mówiłby nic.
UKNF: rozwiązanie uzupełniające. MF: zmiana systemowa
Ciekawe jest to, że wnioskodawca i adresat postulatu opisują go zupełnie innym językiem. UKNF przekonuje, że konstrukcja „stopa banku centralnego plus marża” ma uzasadnienie prawne i ekonomiczne, ale ma pełnić przede wszystkim funkcję uzupełniającą wobec podstawowego standardu rynkowego — obok wskaźników, nie zamiast nich:
Dodatkowo powyższa konstrukcja może służyć jako składnik tzw. planu awaryjnego, o którym mowa w art. 28 ust. 2 rozporządzenia 2016/1011. Z tego względu propozycja legislacyjna przedstawiona przez UKNF nie wydaje się mieć charakteru zmiany systemowej.
Plan awaryjny z art. 28 ust. 2 rozporządzenia BMR to zapis w umowie na wypadek, gdyby wskaźnik referencyjny przestał być opracowywany — nadzór chciałby mieć w tej roli trwały, ustawowo umocowany zamiennik. Ministerstwo patrzy odwrotnie: w piśmie do NBP nazywa zmiany systemowymi i wskazuje ich potencjalny wpływ na politykę pieniężną, a jako motyw wymienia ograniczenie ryzyka prawnego banków. Tych dwóch ram nie da się skleić w prosty komunikat, że „instytucje chcą dać kredytobiorcom wybór”. Gdyby oferta na stopie NBP kiedyś powstała, warto będzie pytać, którą wersję bank sprzedaje: uzupełnienie standardu czy odejście od benchmarku, który bywa pozywany.
Wiele krajów czy pojedyncze wyjątki? Nawet o zagranicę jest spór
Rozbieżność widać także w argumencie z praktyki międzynarodowej. UKNF wskazuje, że konstrukcja oparta na stopie banku centralnego jest dopuszczona w ustawodawstwie wielu państw europejskich — wymienia m.in. Czechy, Danię, Niemcy, Austrię, Francję, Szwecję, Portugalię, Węgry, Cypr, Maltę, Irlandię i Wielką Brytanię. Ministerstwo Finansów w wyjaśnieniach dla mediów stawia sprawę inaczej: stosowanie stóp banku centralnego jako składnika oprocentowania hipotek nie jest rozwiązaniem powszechnym ani na świecie, ani w Unii Europejskiej, a występują jedynie pojedyncze wyjątki.
Obie tezy da się pogodzić tylko przy założeniu, że co innego znaczy „prawnie dopuszczone”, a co innego „realnie stosowane” — w wielu z wymienianych krajów taka konstrukcja jest możliwa, ale rynek i tak liczy kredyty od wskaźników albo sprzedaje stopę stałą. To rozróżnienie warto zapamiętać, bo w debacie publicznej lista państw bywa podawana jako dowód, że „wszędzie tak jest”. Nie jest — i mówi to samo ministerstwo, które procedowałoby zmianę.
Obawy MF: rynek pochodnych, stała stopa i presja na RPP
Resort nie występuje w roli adwokata postulatu. W tym samym piśmie wylicza, czego się obawia, gdyby trzecia metoda stała się czymś więcej niż uzupełnieniem: rosnącego uzależnienia aktywów i pasywów banków od stóp banku centralnego oraz osłabienia stosowania i wiarygodności wskaźników referencyjnych.
Skutki takiego podejścia mogłyby mieć następnie odwzorowanie również na rynku nominowanych w złotych instrumentów pochodnych OTC stopy procentowej, dla których wskaźniki referencyjne stanowią instrument bazowy. Rosnące uzależnienie bilansów banków krajowych od stopy referencyjnej banku centralnego mogłoby skutkować spadkiem ich aktywności na tym rynku i osłabiać również ich skłonność do oferowania kredytów na stałą stopę. Istotny przyrost wolumenu kredytów oprocentowanych stopą referencyjną NBP, mógłby w dłuższej perspektywie implikować zjawisko oczekiwań kredytobiorców względem określonego kształtowania przez NBP polityki pieniężnej.
Za urzędowym językiem kryje się łańcuch trzech skutków. Instrumenty pochodne OTC to kontrakty, którymi instytucje finansowe zabezpieczają między sobą ryzyko stóp procentowych — a żyją one z tego, że banki mają w księgach rynkowe wskaźniki. Gdyby portfele przeszły na stopę NBP, popyt na te instrumenty słabnie, a bez sprawnego rynku zabezpieczeń bankom trudniej oferować kredyty ze stałą stopą — czyli produkt, który nadzór od lat stawia jako priorytet. Trzeci skutek dotyczy samego banku centralnego: gdyby duża część rat w kraju zależała wprost od decyzji RPP, wokół każdego posiedzenia narastałaby presja, by politykę pieniężną prowadzić także „pod kredytobiorców” — a mandat NBP dotyczy stabilności cen, nie wysokości rat. MF zapisuje to wszystko jako ryzyka. I między innymi dlatego pyta EBC i NBP, zamiast dopisać przepis do własnego projektu.
Na jakim etapie jest sprawa — i czego nie przesądza
Pismo z 17 sierpnia to prośba o opinię, nie ustawa, rozporządzenie ani decyzja. Ministerstwo poprosiło równolegle, by NBP wprowadził temat do agendy najbliższego posiedzenia Komitetu Stabilności Finansowej w części makroostrożnościowej (KSF-M), planowanego na wrzesień. Wcześniej, na początku sierpnia, wiceminister Jurand Drop skierował analogiczne zapytanie do EBC — w trybie traktatowej konsultacji projektów przepisów z bankiem centralnym strefy euro. Resort podkreśla, że postulat zgłosiły KNF i ZBP, że pierwotny projekt UC132 takiej regulacji nie zawierał, że trwają wewnętrzne analizy zasadności, a rozstrzygnięcia kierunkowe jeszcze nie zapadły. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to trzeci kwartał 2026 r.
Osobno trzeba potraktować wątek, który zrobił karierę w nagłówkach: objęcia nową konstrukcją także umów już zawartych. Taki przepis przejściowy relacjonowano przy wcześniejszym piśmie do EBC, a UKNF w konsultacjach postulował, by wybór dostali również obecni kredytobiorcy. Z żadnego z tych dokumentów nie wynika jednak automat — katalog metod, gdyby wszedł do ustawy, dotyczyłby sposobu uzgadniania oprocentowania, a uzgodnienie wymaga zgody obu stron. Hipoteka na WIBOR-ze nie zmieni podstawy oprocentowania dlatego, że ministerstwo wysłało pytanie, ani dlatego, że w depeszy opisano projekt przepisu. Dopóki nie ma opinii NBP i EBC, decyzji MF o wpisaniu postulatu do projektu i ustawy w Dzienniku Ustaw, istnieje wyłącznie dokument z pytaniem.
Co to oznacza dla pozwów o WIBOR
Proceduralnie — nic. Pismo MF nie jest dowodem w żadnej sprawie, nie zmienia linii orzeczniczej i nie wpływa na bieg toczących się procesów, w których ramy wyznaczył wyrok TSUE z 12 lutego 2026 r. w sprawie C-471/24: samo oparcie oprocentowania na WIBOR-ze nie przesądza o nieuczciwości warunku, ale sądy krajowe mogą badać przejrzystość klauzul zmiennego oprocentowania i wykonanie obowiązków informacyjnych przez bank.
Na poziomie argumentacji publicznej dokument ma jednak swoją wagę. Sektor, który w komunikatach konsekwentnie utrzymuje, że umowy oparte na wskaźnikach są bezpieczne i niepodważalne, jednocześnie zabiega — ustami nadzoru i własnej izby — o ustawową furtkę do konstrukcji, którą resort finansów opisuje wprost jako ograniczającą ryzyko prawne banków. Ten rozdźwięk każdy może ocenić sam. Dla osoby rozważającej spór praktyczny wniosek pozostaje niezmienny: o szansach sprawy decyduje treść konkretnej umowy i dokumentów z chwili jej zawarcia, nie kierunek prac legislacyjnych.
Gdyby oferta na stopie NBP kiedyś przyszła: co sprawdzić
Dopiero gdyby NBP i EBC nie zgłosiły zastrzeżeń, MF wpisało przepis do projektu, a Rada Ministrów i parlament go uchwaliły, bank mógłby zaproponować umowę albo aneks ze stopą referencyjną NBP plus marżą. Gdyby taki dokument rzeczywiście trafił na stół, przed porównaniem raty warto sprawdzić pięć rzeczy:
- Podstawa oprocentowania. Czy we wzorze rzeczywiście stoi „stopa referencyjna Narodowego Banku Polskiego”, czy nadal wskaźnik referencyjny w nowym opakowaniu albo ogólne hasło „zgodnie z polityką NBP”. Konstrukcja jest nowa tylko wtedy, gdy opiera się na oficjalnej stopie banku centralnego — i właściwej dla waluty kredytu.
- Marża. Różnica między stopą NBP a wskaźnikiem może w całości przejść do marży. Porównuj sumę składników przez cały okres kredytowania i sprawdź, czy bank nie zastrzega prawa podniesienia marży przy zmianie podstawy.
- Moment aktualizacji raty. Stopa NBP zmienia się decyzją RPP, ale umowa ma własny kalendarz przeszacowania. Sprawdź, czy bank bierze stopę z dnia decyzji, z dnia publikacji, czy z innego punktu — to przesądza, kiedy rata realnie poczuje obniżkę albo podwyżkę.
- Nowa umowa czy aneks. Aneks do spłacanego kredytu to oferta zmiany umowy, którą można przyjąć, negocjować albo odrzucić — i którą warto przeczytać także pod kątem oświadczeń o uznaniu salda czy zrzeczeniu się roszczeń, dokładnie tak samo jak przy aneksach WIBOR–POLSTR.
- Rola konstrukcji. Czy stopa NBP ma być główną podstawą oprocentowania od pierwszej raty, czy jedynie zapisem awaryjnym na wypadek zniknięcia wskaźnika. To dwie różne funkcje i dwa różne rozkłady ryzyka.
Do tego czasu rata stoi na tym, co jest w umowie. Pismo z 17 sierpnia 2026 r. ujawniło przede wszystkim motyw całej operacji — ryzyko prawne po stronie banków. O uldze dla kredytobiorców nie mówi ani słowa.
Zastrzeżenie
Tekst ma charakter informacyjny i publicystyczny. Nie stanowi porady prawnej
