Czy kredyty frankowe zawarte przed wejściem do UE (2004) można unieważnić?

Kredyty frankowe (złotowe kredyty hipoteczne powiązane z kursem franka szwajcarskiego) były udzielane w Polsce już przed „boomem frankowym” z lat 2006–2008. Niektórzy kredytobiorcy podpisali takie umowy jeszcze przed wejściem Polski do Unii Europejskiej (przed 1 maja 2004 r.). Pojawia się pytanie, czy tak „stare” umowy również można podważyć w sądzie – zwłaszcza że unijne przepisy o ochronie konsumentów formalnie zaczęły obowiązywać w Polsce dopiero od dnia akcesji. Odpowiedź brzmi: tak, unieważnienie kredytu frankowego sprzed 2004 r. jest możliwe, jeśli umowa nadal wywoływała skutki po tej dacie. Poniżej wyjaśniamy aktualny stan prawny (na styczeń 2026 r.), kluczowe orzecznictwo TSUE i polskich sądów, kwestie przedawnienia roszczeń obu stron, opłacalność pozywania banku (koszty, korzyści, ryzyka), sytuację frankowiczów ze spłaconymi już kredytami oraz najczęstsze argumenty prawników i strategię banków.

Stan prawny – unieważnienie umów sprzed 1 maja 2004 r.

Wejście Polski do UE (1.05.2004) było momentem implementacji ważnej dla frankowiczów Dyrektywy 93/13/EWG o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich. Zasadą jest, że prawo unijne nie działa wstecz, ale jeżeli umowa została zawarta przed akcesją, a jej wykonanie (np. spłata rat) przypadało także po 1 maja 2004 r., to ocena jej skutków może następować w świetle prawa UE. Innymi słowy, kluczowe jest to, czy po 1 maja 2004 r. wciąż obowiązywały klauzule przeliczeniowe powiązane z CHF – jeżeli tak, to konsument korzysta z ochrony przewidzianej w dyrektywie.

Takie stanowisko jest ugruntowane zarówno w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE (TSUE), jak i polskiego Sądu Najwyższego. TSUE już wcześniej stwierdził, że dyrektywa 93/13 ma zastosowanie także do umów sprzed jej wdrożenia, o ile umowa nadal wywołuje skutki prawne po wejściu przepisów. Polski Sąd Najwyższy w uchwale z 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21) potwierdził: „Na podstawie przepisów dyrektywy 93/13 można oceniać postanowienia umowy zawartej przed dniem 1 maja 2004 r., jeżeli skutki tych postanowień utrzymywały się po tej dacie.” W podobnym duchu zapadły wyroki SN z 29.10.2019 (IV CSK 309/18) i 27.11.2019 (II CSK 483/18), a także orzeczenia sądów powszechnych (np. Sąd Apelacyjny w Warszawie unieważnił umowę z 2003 r., uznając, że „jej skutki rozciągały się na okres po 2004 roku”).

W praktyce oznacza to, że kredyt denominowany lub indeksowany do waluty obcej zawarty przed 2004 r. może zostać unieważniony, jeśli po akcesji nadal obowiązywały abuzywne klauzule przeliczeniowe (np. odwołanie do kursu CHF z tabeli banku). Banki broniły się argumentem, że skoro umowa podpisana była przed wejściem Polski do UE, to nie podlega ocenie według prawa unijnego – jednak sądy zgodnie uznają taki argument za nieskuteczny. Liczy się nie data zawarcia kontraktu, lecz to, czy nieuczciwe postanowienia umowne wpływały na sytuację konsumenta po 1 maja 2004 r. (jeśli tak – przysługuje mu pełna ochrona konsumencka mimo „przedakcesyjnej” umowy).

Warto dodać, że nawet na gruncie polskiego prawa krajowego już przed 2004 r. istniały przepisy pozwalające kwestionować pewne postanowienia. Choć przed implementacją dyrektywy 93/13 mechanizmy ochrony konsumenta były słabsze, to np. art. 385¹ Kodeksu cywilnego (dotyczący klauzul niedozwolonych) obowiązuje od 2000 r. Także zasada nominalizmu (art. 358¹ k.c.) budziła wątpliwości co do walutowych klauzul indeksacyjnych – sztuczne przeliczanie kredytu złotowego według obcej waluty mogło być uznane za sprzeczne z naturą zobowiązania jeszcze przed 2004 r. W praktyce jednak dopiero unijna dyrektywa i późniejsze orzecznictwo umożliwiły masowe unieważnianie takich umów.

Można unieważnić „frankową” umowę kredytową sprzed 1 maja 2004 r., o ile po tej dacie wciąż wykonywano umowę i stosowano sporne klauzule indeksacyjne. Przykładowo, w 2021 r. Sąd Okręgowy w Katowicach unieważnił kredyt denominowany ING Banku Śląskiego z 2002 r. – wydając wyrok w 12 miesięcy od wniesienia pozwu. Jeżeli jednak kredyt został w całości spłacony jeszcze przed akcesją do UE, możliwości jego podważenia są dziś czysto teoretyczne (ochrona dyrektywy nie zadziała, a ewentualne roszczenia dawno by się przedawniły). Zdecydowana większość kredytów walutowych zaciągniętych przed 2004 r. była jednak długoterminowa, więc ich skutki odczuwalne były także w kolejnych latach – i takie umowy można skutecznie kwestionować na drodze sądowej.

Kluczowe orzecznictwo TSUE i polskich sądów

Spory frankowe od kilku lat doczekały się bogatego orzecznictwa zarówno na poziomie unijnym (TSUE), jak i krajowym (Sąd Najwyższy i sądy powszechne). Oto najważniejsze rozstrzygnięcia, które ukształtowały obecną sytuację prawną frankowiczów:

• Wyrok TSUE z 3 października 2019 r. (C-260/18, sprawa państwa Dziubak) – przełomowe orzeczenie dotyczące polskich kredytów frankowych. TSUE potwierdził, że jeśli z umowy usunie się klauzule abuzywne (np. dotyczące indeksacji do CHF) i bez nich umowa nie może dalej obowiązywać, to sąd nie może uzupełniać luk ani „ratować” kontraktu poprzez dodawanie nowych zapisów – umowę należy unieważnić w całości, o ile życzy sobie tego konsument. Sąd nie może zastąpić niedozwolonego mechanizmu indeksacji np. kursem średnim NBP czy innym „uczciwym” miernikiem – takie działanie podważałoby odstraszający skutek dyrektywy 93/13. Wyrok Dziubak dał zielone światło polskim sądom do orzekania nieważności umów frankowych na żądanie klientów banków.

• Uchwała Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21) – SN w składzie 7 sędziów potwierdził kluczowe zasady ochrony frankowiczów, m.in.: (1) jeśli klauzula indeksacyjna w umowie jest abuzywna, nie wolno zastępować jej żadnym innym sposobem przeliczenia (żaden kurs ustawowy czy zwyczajowy nie wejdzie w jej miejsce); (2) po eliminacji takiej klauzuli umowa upada w całości, bo brak uzgodnionego kursu waluty oznacza brak porozumienia stron co do głównego świadczenia. Uchwała III CZP 6/21 wprowadziła też kontrowersyjną koncepcję tzw. trwałej bezskuteczności – SN uznał wówczas, że zanim umowę uzna się za definitywnie nieważną, konsument powinien w toku procesu zostać pouczony o konsekwencjach i potwierdzić wolę unieważnienia. Ta konstrukcja (wydłużająca formalnie moment stwierdzenia nieważności) miała wpływ na bieg przedawnienia roszczeń banku – o czym dalej – lecz została później zakwestionowana przez TSUE.

• Wyroki TSUE z 2021 r. – Trybunał kilkukrotnie zajmował się pytaniami polskich sądów. W wyroku z 29 kwietnia 2021 r. (m.in. sprawy połączone C-19/20, C-33/20) TSUE potwierdził, że ochrona konsumenta jest nadrzędna, a sąd krajowy ma obowiązek uwzględniać abuzywność klauzul z urzędu. Wskazał też, że prawo krajowe nie może uzależniać skutecznej ochrony od aktywności konsumenta czy dodatkowych oświadczeń – co uderzało w wymóg „trwałej bezskuteczności” formułowany przez SN. Te orzeczenia umocniły frankowiczów w sądach i przyspieszyły rozstrzyganie wielu spraw.

• Wyrok TSUE z 15 czerwca 2023 r. (C-520/21) – bardzo ważne orzeczenie dotyczące roszczeń po unieważnieniu umowy. TSUE rozstrzygnął, że bankowi nie należy się żadne „wynagrodzenie za korzystanie z kapitału” od konsumenta po unieważnieniu umowy. Innymi słowy, jeśli kredyt został uznany za nieważny, bank może żądać zwrotu wypłaconego kapitału, ale nie może domagać się dodatkowej opłaty, odsetek czy waloryzacji za to, że konsument korzystał z tego kapitału przez lata. Była to odpowiedź na argumentację banków, które straszyły klientów pozwami o rzekome wynagrodzenie sięgające nawet kilkudziesięciu procent po unieważnieniu kredytu – TSUE jednoznacznie uciął takie roszczenia. Trybunał jednocześnie dopuścił możliwość dochodzenia przez konsumenta dodatkowych roszczeń od banku, np. za korzystanie przez bank z pieniędzy spłaconych rat (ponad sam zwrot rat). Zasugerował, że ocena takiego roszczenia należy do sądów krajowych i prawa krajowego. Na tym tle pojawiła się koncepcja, że frankowicz mógłby żądać od banku np. odsetek ustawowych nie dopiero od wezwania do zwrotu, lecz już za okres od zapłaty każdej raty (albo waloryzacji kwot o inflację). Jednak polskie sądy podchodzą do tego ostrożnie – czego przykładem jest głośny wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia z 31 grudnia 2025 r. SR oddalił powództwo frankowicza (prezesa stowarzyszenia SBB) przeciw Bankowi Millennium o dodatkową waloryzację, uznając że kredytobiorcy nie należą się od banku żadne „darmowe” pieniądze ponad zwrot kapitału i odsetki za opóźnienie. Sąd stwierdził, że bank nie wzbogacił się bezpodstawnie kosztem konsumenta ponad to, co już musi zwrócić, zatem poza zwrotem rat i ustawowymi odsetkami nie ma podstaw do dalszych roszczeń. Ta sprawa zapewne trafi do wyższej instancji, ale już teraz pokazuje kierunek: po unieważnieniu kredytu konsument odzyskuje wpłacone kwoty plus odsetki ustawowe za opóźnienie, bez dodatkowych „kar” dla banku.

• Wyrok TSUE z 7 września 2023 r. (C-287/22) – kolejna wygrana konsumentów. TSUE zakwestionował tu inną taktykę banków: prawo zatrzymania. Banki próbowały osiągać w sądach zabezpieczenie, by w razie nieważności umowy nie musiały oddawać klientowi pieniędzy od razu – powołując się na kodeksowe prawo zatrzymania (że zatrzymają wypłatę na rzecz kredytobiorcy, dopóki ten nie zaoferuje zwrotu kapitału). TSUE orzekł, że stosowanie zarzutu zatrzymania w taki sposób nie może ograniczać praw konsumenta wynikających z dyrektywy 93/13. W szczególności nie można przez zatrzymanie pozbawić konsumenta prawa do odsetek za opóźnienie – a banki chciały, by zgłoszenie zatrzymania sprawiało, że nie będą musiały płacić odsetek za zwłokę od zasądzonej kwoty. Takie działania są sprzeczne z celami dyrektywy (w praktyce TSUE nie zabronił wprost samego mechanizmu zatrzymania, ale nakazał interpretować go w sposób nienaruszający efektywnej ochrony konsumenta). To orzeczenie znacząco osłabiło pozycję banków – prawo zatrzymania straciło dla nich atrakcyjność jako sposób opóźniania wypłat na rzecz frankowiczów.

• Wyrok TSUE z 14 grudnia 2023 r. (C-28/22) – dotyczył m.in. kwestii przedawnienia roszczeń banku (o zwrot kapitału) oraz asymetrii w traktowaniu konsumenta i banku. TSUE wskazał, że termin przedawnienia roszczeń banku nie może rozpoczynać biegu później niż termin przedawnienia roszczeń konsumenta. W praktyce była to krytyka wcześniejszej linii SN, który w 2021 r. sugerował opóźnianie początku przedawnienia banku (poprzez wspomnianą „trwałą bezskuteczność”). Trybunał podkreślił, że nieakceptowalna jest sytuacja, w której roszczenia konsumenta mogłyby przedawnić się zanim ten dowiedział się o swoich prawach, podczas gdy roszczenia banku zaczynałyby biec dopiero od unieważnienia umowy. To stwierdzenie – choć podane w formie wskazówek – oznaczało konieczność zmiany podejścia w Polsce.

• „Duża” uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22) – była długo wyczekiwanym kompleksowym stanowiskiem Sądu Najwyższego w sprawach frankowych. SN w pełni dostosował się do wskazań TSUE i potwierdził dotychczasowe prokonsumenckie orzecznictwo. Najważniejsze tezy uchwały to:

  1. Eliminacja klauzuli indeksacyjnej nie pozwala jej niczym zastąpić – jeśli umowa odwoływała się do kursu waluty obcej ustalanego jednostronnie przez bank, po uznaniu tego mechanizmu za niedozwolony nie można przyjąć innego kursu wynikającego z przepisów lub zwyczajów.
  2. Brak możliwości ustalenia kursu = nieważność całej umowy – jeżeli przez abuzywność klauzuli nie da się określić wysokości zobowiązania w CHF/PLN, to umowa kredytu nie wiąże stron także w pozostałym zakresie (staje się nieważna od początku).
  3. Rozliczenie nieważnej umowy następuje dwustronnie, poprzez oddzielne roszczenia każdej ze stron – po unieważnieniu kontraktu bank może żądać zwrotu wypłaconego kapitału, a kredytobiorca – zwrotu wszystkich zapłaconych rat (kapitał + odsetki i opłaty). Są to niezależne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia (tzw. teoria dwóch kondykcji).
  4. Przedawnienie roszczeń banku (przedsiębiorcy) rozpoczyna bieg z dniem następującym po dniu zakwestionowania umowy przez konsumenta. SN stwierdził, że trzyletni termin dla banku zaczyna co do zasady biec od momentu, gdy kredytobiorca zakomunikował bankowi, że uważa umowę za wadliwą i nie chce być nią związany (np. wniósł pozew, reklamację, wezwanie do zapłaty, zawezwanie do ugody itp.). To precyzuje wcześniejsze wątpliwości – nie ma potrzeby czekać na prawomocny wyrok unieważniający umowę; jeśli klient już wcześniej podjął działania podważające umowę, bank nie może w nieskończoność zwlekać z własnymi roszczeniami.
  5. Żadna ze stron unieważnionej umowy nie może żądać odsetek ani wynagrodzenia za korzystanie z kapitału za okres sprzed wezwania do zwrotu. A zatem bankom nie należy się żadne dodatkowe wynagrodzenie za to, że klient używał kapitału kredytu (co zgadza się z wyrokiem TSUE C-520/21), ale jednocześnie konsumenci również nie dostaną „kar dodatkowych” od banku za to, że bank obracał ich pieniędzmi – poza ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od chwili, gdy bank odmawia oddania nienależnie pobranych rat. To rozstrzyga dyskusje o waloryzacji na rzecz klientów – SN uznał, że do momentu popadnięcia przez którąś ze stron w opóźnienie (czyli do chwili wezwania do zapłaty i bezskutecznego upływu terminu) żadna waloryzacja czy odsetki się nie należą. Dopiero gdy np. kredytobiorca zażąda zwrotu nadpłaconych rat, a bank nie zwróci – od tego momentu liczą się odsetki za opóźnienie (obecnie ok. 10% rocznie).

Uchwała z 25.04.2024 r. definitywnie rozwiała większość wątpliwości prawnych. Potwierdziła ona w zasadzie to, co już wcześniej wynikało z wyroków TSUE i linii orzeczniczej sądów powszechnych. Jej ogromne znaczenie polega jednak na ujednoliceniu praktyki – po jej wydaniu sądy w całej Polsce mają jasne wytyczne, co przyspiesza rozpoznawanie spraw frankowych. Aktualnie orzecznictwo jest jednoznacznie korzystne dla konsumentów: frankowicze masowo wygrywają z bankami w sądach. Szacuje się, że ponad 95% spraw w I instancji, oraz do 98% spraw w II instancji kończy się wyrokami na korzyść kredytobiorców. Tak wysoka skuteczność to rezultat zarówno obowiązujących przepisów i orzeczeń TSUE, jak i tego, że większość umów faktycznie zawiera niedozwolone klauzule, które naruszają prawa konsumenta.

Czy warto pozwać bank? – Koszty, korzyści i ryzyka

Pozwanie banku w sprawie kredytu frankowego wiąże się z pewnymi kosztami i ryzykami, ale potencjalne korzyści z unieważnienia umowy są bardzo duże. Poniżej zestawiamy najważniejsze czynniki, które warto rozważyć:

• Potencjalne korzyści dla kredytobiorcy: Unieważnienie umowy oznacza, że kredyt przestaje istnieć – znika zadłużenie i hipoteka, a kredytobiorca nie musi płacić kolejnych rat. Co więcej, obie strony muszą się rozliczyć z tego, co sobie świadczyły. W praktyce najczęściej frankowicz odzyskuje od banku nadpłacone kwoty: jeżeli suma wszystkich wpłaconych rat przewyższa kwotę otrzymanego kapitału (a tak bywa po wielu latach spłacania wraz z odsetkami), bank musi zwrócić tę nadwyżkę. Jeśli kredyt jest już spłacony w całości, konsument może odzyskać wszystkie zapłacone odsetki, prowizje i spread walutowy, czyli nierzadko dziesiątki lub setki tysięcy złotych. Dodatkowym plusem jest odsetkowa rekompensata – bank będzie musiał zapłacić odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonej kwoty (liczone od momentu, gdy został wezwany do zwrotu, np. od dnia złożenia pozwu). Obecnie odsetki za opóźnienie wynoszą ok. 9,5–10% rocznie, co w dobie wysokiej inflacji stanowi istotną waloryzację. Wielu frankowiczów po wygranej sprawie otrzymuje więc nie tylko zwrot nadpłat, ale i znaczącą kwotę odsetek, co niweluje koszty procesu i de facto „zarabia” na opieszałości banku. Ponadto unieważnienie definitywnie uwalnia klienta od ryzyka kursowego – nie jest już zależny od wahań franka. Na początku 2000 r. CHF kosztował ok. 2,5 zł, podczas gdy obecnie kurs wynosi ok. 4,53 zł – przez ten wzrost wiele osób mimo wieloletniej spłaty wciąż było winnych bankowi więcej niż pożyczyli. Wygrana w sądzie kończy ten problem natychmiast.
• Koszty procesu: Opłaty sądowe w sprawach frankowych zostały ograniczone ustawowo – opłata od pozwu wynosi maksymalnie 1 000 zł (przy wartości przedmiotu sporu powyżej 20 000 zł). Dodatkowo 17 zł kosztuje pełnomocnictwo. Głównym wydatkiem jest honorarium kancelarii prawnej prowadzącej sprawę. Ceny różnią się w zależności od kancelarii i modelu płatności. Często stosowany jest system mieszany: opłata wstępna (np. kilka tysięcy złotych) oraz success fee od wygranej (prowizja pobierana tylko w przypadku sukcesu, np. pewien % od uzyskanej kwoty). Według analiz rynku opłaty wstępne wahają się od 0 zł do nawet 20–25 tys. zł, a premie od sukcesu od kilku do maksymalnie 25% wartości korzyści. Przeważnie jednak średni całkowity koszt prawnika zamyka się w kilkunastu-kilkudziesięciu tysiącach zł – czyli jest wielokrotnie niższy niż typowa wartość sporu (która często wynosi kilkaset tysięcy zł). Co istotne, po wygranej sprawie to bank zwraca klientowi koszty procesu – zarówno opłatę sądową, jak i koszty zastępstwa procesowego według stawek (zwykle kilka-kilkanaście tysięcy zł). W razie przegranej frankowicz musi pokryć koszty zastępstwa procesowego banku (ustawowo ograniczone – np. ok. 5 400 zł przy wartości sporu do 200 tys. zł, więcej przy wyższych kwotach). Trzeba jednak podkreślić, że szanse przegranej są obecnie niewielkie (ponad 90% spraw wygrywają konsumenci), zwłaszcza przy dobrej kancelarii i standardowej umowie z klauzulami abuzywnymi.
• Możliwe ryzyka: Mimo sprzyjającego orzecznictwa warto być świadomym potencjalnych zagrożeń. Najpoważniejszym ryzykiem (finansowym) jest scenariusz, w którym sąd nie stwierdzi nieważności umowy – wtedy kredytobiorca przegrywa i musi nadal spłacać kredyt na dotychczasowych warunkach, a dodatkowo ponieść koszty procesu (swoje i banku). Takie przypadki zdarzają się jednak rzadko i zwykle wynikają z nietypowych okoliczności (np. brak statusu konsumenta – jeśli kredyt był wzięty na firmę, albo brak niedozwolonych klauzul w umowie). Drugim ryzykiem jest konieczność zwrotu bankowi niewyrównanej części kapitału kredytu. Jeżeli kredyt nie został jeszcze w całości spłacony (np. klient spłacił 200 tys. zł rat, a otrzymał 300 tys. zł kapitału), to przy unieważnieniu umowy bank może żądać zwrotu brakujących 100 tys. zł. W idealnej sytuacji roszczenie banku jest przedawnione (wówczas klient nie musi oddawać brakującej kwoty), ale nie można na to z góry liczyć – szczególnie przy młodszych kredytach banki pilnują terminów. Dlatego frankowicz, wygrywając sprawę, powinien być gotowy rozliczyć się z pozostałym kapitałem. Zwykle odbywa się to poprzez potrącenie – sąd zasądza na rzecz klienta np. zwrot 150 tys. zł (nadpłacone raty) i jednocześnie stwierdza obowiązek zwrotu 100 tys. zł kapitału bankowi, więc per saldo bank wypłaca klientowi 50 tys. zł (lub klient dopłaca brakującą część kapitału, jeśli raty nie pokryły całości). W praktyce wiele osób wstrzymuje spłatę rat na czas procesu, odkładając te środki na wypadek konieczności rozliczenia z bankiem. Sądy coraz częściej godzą się na zawieszenie obowiązku bieżącej spłaty kredytu na czas trwania sprawy (tzw. zabezpieczenie roszczenia), zwłaszcza po korzystnych wyrokach TSUE z 2023 r. – dzięki temu kredytobiorca nie musi płacić rat w trakcie procesu, a bank nie może wypowiedzieć umowy. Takie rozwiązanie znacznie zmniejsza ryzyko finansowe dla frankowicza. Inne ryzyka to głównie wydłużony czas trwania sporu (choć tempo orzekania rośnie – wiele spraw kończy się w 1–2 lata w I instancji, a łączny czas z apelacją to średnio 2–3 lata) oraz stres związany z procedurą sądową. Jednak w kontekście potencjalnych korzyści (umorzenie kilkuset tysięcy zł długu, odzyskanie gotówki) wielu kredytobiorców uznaje, że gra jest warta świeczki.

Warto też rozważyć ugodę z bankiem jako alternatywę dla procesu. Od końca 2020 r., z inicjatywy KNF, banki proponują frankowiczom różne programy ugód – zwykle sprowadzające się do przewalutowania kredytu na PLN (tak, jakby od początku był złotowy) i często umorzenia części salda lub zwrotu części nadpłat. Do początku 2025 r. zawarto już ok. 55 tys. ugód z frankowiczami. Ugoda bywa korzystna dla osób, które cenią szybkość i pewność rozwiązania – pozwala uniknąć procesu i zamknąć temat kredytu w kilka tygodni. Z reguły jednak ugoda oznacza mniejsze korzyści finansowe niż wygrana w sądzie. Przykładowo, największy bank (PKO BP) oferował przewalutowanie po kursie z dnia zaciągnięcia kredytu i rozliczenie różnicy w odsetkach – klient pozbywa się ryzyka kursowego, ale ponosi pełne odsetki jak przy kredycie złotowym. W sądzie tymczasem można odzyskać wszystkie zapłacone odsetki, a kredyt staje się „darmowy”. Dlatego wielu frankowiczów wciąż wybiera drogę sądową, mimo że trwa dłużej – potencjalne oszczędności są dużo większe. Obecnie banki, czując swoją słabą pozycję procesową, skłonne są do coraz lepszych propozycji ugodowych (zwłaszcza w obliczu ryzyka przedawnienia ich roszczeń – wolą odzyskać część kapitału w ugodzie niż przegrać wszystko). Ostateczna decyzja zależy od indywidualnej sytuacji – warto skalkulować koszty i możliwe zyski oraz zasięgnąć porady doświadczonego prawnika przed wyborem strategii.

Frankowicze ze spłaconym kredytem – co mogą zyskać?

Zakończenie spłaty kredytu frankowego nie zamyka drogi do dochodzenia roszczeń. Wręcz przeciwnie – osoby, które spłaciły już całość kredytu, również mogą pozywać bank w celu odzyskania nadpłaconych kwot. Tego typu sprawy są często prostsze niż przy kredytach w trakcie spłaty, bo sąd nie musi rozstrzygać o przyszłych obowiązkach (umowa jest już wykonana). Pozew sprowadza się do żądania zapłaty określonej sumy – zazwyczaj różnicy między sumą wpłaconych rat a kwotą kapitału, jaką kredytobiorca otrzymał od banku. Skoro umowa jest nieważna, strony powinny rozliczyć się per saldo: konsument powinien odzyskać wszystko, co wpłacił ponad pożyczony kapitał.

Przykład: Jeżeli ktoś wziął 150 tys. zł kredytu, a przez lata spłacił równowartość 220 tys. zł (w ratach kapitałowo-odsetkowych), to w razie stwierdzenia nieważności bank musi zwrócić nadwyżkę 70 tys. zł plus odsetki ustawowe za opóźnienie. Bank nie może żądać nic więcej (kapitał już dawno oddano w ratach). Frankowicze, którzy spłacili kredyt do końca, nierzadko dowiadują się, że mogą odzyskać nawet kilkadziesiąt czy kilkaset tysięcy złotych – praktycznie całe zapłacone odsetki i koszty, które w złotowym kredycie potraktowalibyśmy jako „cenę” pożyczki, tutaj okazują się nienależnym świadczeniem przy unieważnieniu umowy.

Co ważne, fakt całkowitej spłaty nie oznacza „pogodzenia się” z umową. W polskim prawie nie ma zasady, że wykonanie umowy zamyka drogę do podważenia jej ważności (jeśli była dotknięta wadą prawną). Sądy przyjmują, że nawet jeśli kredyt został dawno spłacony, ale zawierał klauzule abuzywne, konsument ma prawo żądać zwrotu pieniędzy. Trzeba jedynie pamiętać o przedawnieniu – roszczenie o zwrot nadpłat co do zasady przedawnia się po 10 lub 6 latach (jak opisano wyżej). Dlatego frankowicze ze spłaconymi kredytami powinni jak najszybciej podjąć działania. Na szczęście, również w ich przypadku TSUE wskazał, że termin przedawnienia nie powinien biec, zanim konsument nie uświadomi sobie nieuczciwości warunków. Jeśli ktoś spłacił kredyt np. w 2010 r., ale dopiero po wyroku TSUE w 2019 r. zrozumiał, że umowa była wadliwa, może argumentować, że od wtedy należy liczyć przedawnienie. Niemniej, aby nie ryzykować, lepiej złożyć pozew najpóźniej w ciągu 10 lat od spłaty ostatniej raty (dla kredytów spłaconych po 2018 r. – w ciągu 6 lat).

Atutem spraw ze spłaconym kredytem jest ich przejrzystość. Nie ma wątpliwości co do salda czy przyszłych rat – chodzi tylko o rozliczenie zamkniętej już relacji. Często banki nawet nie składają w takich przypadkach pozwów wzajemnych, bo nie mają czego żądać (kapitał oddany). Postępowanie dowodowe ogranicza się do dokumentów – umowy, historii spłat – i ewentualnie opinii biegłego co do wyliczenia nadpłaty. Jak stwierdził jeden z sędziów w mediach, „tego typu sprawy są bardzo proste. Wystarczy złożyć pozew, który sprowadza się tylko do żądania pieniężnego”. W praktyce frankowicze, którzy spłacili swoje kredyty niemałym wysiłkiem, powinni poważnie rozważyć pozwanie banku – mogą odzyskać znaczące kwoty, poprawiając swoją sytuację finansową. Orzecznictwo jest po ich stronie, a proces dotyczy zwykle czysto finansowego rozliczenia (bez konieczności np. wykreślania hipoteki, bo ta już wygasła z chwilą spłaty).

Konkluzja:

Kredyty frankowe zawarte przed wejściem Polski do UE jak najbardziej można unieważnić – jeśli były spłacane również po 1 maja 2004 r., podlegają tej samej ocenie pod kątem klauzul abuzywnych co umowy późniejsze. Aktualny stan prawny i orzecznictwo (TSUE i krajowe) jest zdecydowanie korzystny dla konsumentów. Większość takich spraw kończy się wygraną kredytobiorców, bez względu na rok zawarcia umowy, a ryzyka (przedawnienie, koszty) są w dużej mierze opanowane. Dla wielu frankowiczów pozwanie banku okazało się najlepszą decyzją finansową – prowadzącą do uwolnienia od toksycznego długu i odzyskania pieniędzy. Ci, którzy jeszcze się wahają – nawet posiadając dawno spłacony kredyt – powinni rozważyć walkę o swoje prawa, korzystając z bogatego dorobku orzeczniczego i wsparcia wyspecjalizowanych kancelarii. Wszystko wskazuje na to, że spory frankowe wchodzą w finalną fazę rozstrzygnięć, w której to konsumenci – uzbrojeni w wyroki TSUE i SN – mają przewagę nad bankami. Unieważnienie takiej umowy to dziś nie tylko teoria, ale rzeczywistość potwierdzona dziesiątkami tysięcy prawomocnych wyroków w Polsce. Kredyt przedakcesyjny we frankach także można skutecznie podważyć, co jeszcze parę lat temu wydawało się niepewne, lecz teraz zostało potwierdzone czarno na białym przez sądy.